Trước tình trạng ô nhiễm và biến đổi khí hậu gia tăng, nhiều đô thị lớn trên thế giới đang mạnh tay áp dụng các chính sách hạn chế – thậm chí cấm hoàn toàn xe sử dụng xăng và dầu diesel ở khu trung tâm. Khó khăn lớn vẫn còn, nhưng những thay đổi tích cực đã bắt đầu xuất hiện.

1. 

Paris (Pháp)

  • Cấm xe diesel cũ: Từ trước năm 2024, các xe diesel đời thấp đã không được phép lưu thông nội đô.
  • Mục tiêu đến 2030: Cấm hoàn toàn xe chạy xăng và diesel tại trung tâm. → Tăng cường phát triển giao thông công cộng, mở rộng làn đường xe đạp và hệ thống xe đạp công cộng  .

2. 

London (Anh)

  • ULEZ – Khu phát thải cực thấp:
    • Đưa vào vận hành năm 2019, mở rộng năm 2021.
    • Ô tô xăng đời trước 2006, diesel trước 2015 bị thu phí ~12,5 GBP/ngày nếu đi vào khu vực quy định.
    • Kết quả: NO₂ giảm 44% vào năm 2020, xe không đạt chuẩn từ 39% xuống còn 14%  .

3. 

Madrid (Tây Ban Nha)

  • LEZ – Khu phát thải thấp:
    • Thiết lập năm 2018 để hạn chế xe xăng và diesel cũ đi vào trung tâm.
    • Phương tiện được lưu thông theo nhãn khí thải DGT.
    • Giúp giảm lưu lượng và ô nhiễm, thúc đẩy xe đạp, giao thông công cộng và xe điện  .

4. 

Oslo (Na Uy)

  • Đẩy mạnh xe điện:
    • Miễn thuế nhập khẩu, VAT, phí đường bộ, đậu xe; ưu tiên làn xe buýt.
    • Người mua xe điện có lợi thế giá, trở nên rẻ như xe xăng.
    • Mục tiêu: không khí thải giao thông là “0” vào năm 2030 – nghĩa là sẽ cấm dần xe xăng ở nội đô.
    • Xe điện chiếm hơn 80% doanh số mới tại Oslo năm 2023  .

5. 

Thâm Quyến (Trung Quốc) & nhiều thành phố khác

  • Kiểm soát bằng camera, barie:
    • Các thành phố như Thâm Quyến, Bắc Kinh, Thượng Hải dùng barrier và chốt kiểm tra để ngăn xe xăng không có “giấy phép xanh” lưu thông nội đô.
    • Ở London còn có hệ thống camera ANPR để phạt xe không đạt chuẩn  .

6. 

Các mô hình chính sách bổ sung

  • Thành lập vùng phát thải thấp (LEZ): phổ biến từ Hà Lan tới Singapore.
    • Ví dụ Singapore: không cấp phép mới cho xe xăng từ năm 2030.
    • Hà Lan: chỉ cho đăng ký xe không phát thải (điện/hydrogen) từ năm 2030  .

📈 Kết quả và thách thức

  • Ô nhiễm giảm rõ rệt:
    • London: NO₂ giảm 44%.
    • Madrid, Paris: tốc độ chuyển đổi nhanh nhờ ưu đãi và kiểm soát.
  • Khuyến khích xe điện:
    • Ưu đãi thuế, hạ tầng sạc, làn đường riêng cho xe sạch.
    • Na Uy là điển hình toàn cầu về xe điện.
  • Thách thức:
    • Chi phí chuyển đổi cao, đặc biệt với người dùng xe cá nhân.
    • Hạ tầng giao thông công cộng chưa đủ mạnh.
    • Cần hệ thống hạ tầng sạc phù hợp và chính sách thu hồi xe cũ – pin thải.

🚗 Bài học cho Việt Nam (Hà Nội, TP.HCM)

Các thành phố như Hà Nội và TP.HCM đang tham khảo mô hình quốc tế:

  • Hà Nội lên kế hoạch cấm xe máy xăng trong nội đô (Vành đai 1) từ 1/7/2026, sau đó mở rộng dần đến Vành đai 3 vào năm 2030  .
  • TP.HCM triển khai đề án chuyển đổi xanh:
    • Giai đoạn 1 (đến 2030): 100% xe buýt sử dụng năng lượng sạch, xe điện.
    • Giai đoạn hỗ trợ shipper, xe công nghệ chuyển sang xe điện với lộ trình cụ thể đến 2027  .

🧭 Tổng kết

Các biện pháp như cấm xe xăng/diesel nội đô, áp dụng phí vào ULEZ/LEZ, ưu đãi xe điện và kiểm soát vật lý đã đem lại kết quả tích cực cho nhiều đô thị lớn. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả bền vững, cần có hệ thống hạ tầng công cộng và hỗ trợ xã hội mạnh mẽ – đặc biệt với nhóm thu nhập thấp và lái xe phụ thuộc vào xe cá nhân.

Việt Nam đang đi theo hướng này với lộ trình cụ thể và bước đi thận trọng hơn, nhưng bàn luận thêm về chi phí, hạ tầng, và hiệu quả lâu dài vẫn rất cần thiết.

Spread the love